Podsumowanie
Ruch reformacyjny na zawsze zmienił oblicze Europy. Z kontynentu w dużej mierze jednolitego wyznaniowo, stała się obszarem pełnym religijnych antagonizmów. Spora część krajów przeszła na protestantyzm, np. kraje skandynawskie, Szwajcaria, duża część państewek Rzeszy. Katolickie pozostały Włochy, Hiszpania, Francja, Polska, choć oczywiście i w tych krajach nie brakowało protestantów. Reformacja przyczyniła się do ożywienia dysputy teologicznej wśród uczonych Europy, co podniosło ogólny poziom intelektualny ówczesnej myśli filozoficznej. Niemal w każdym kraju Biblia została przetłumaczona na rodzimy język, i, mimo wpisania jej na Indeks ksiąg zakazanych, sięgało po nią coraz więcej ludzi. Choć, jak zawsze bywa w historii świata, rewolucja została wykąpana w morzu krwi przelanej podczas długich wojen religijnych, wpisała się na stałe w kulturę Europy. Liczne Kościoły protestanckie nie zachwiały dominującej pozycji Kościoła katolickiego, choć oczywiście pozbawiły go dużych wpływów. Obecnie między wszystkimi Kościołami chrześcijańskimi prowadzony jest szeroko zakrojony dialog ekumeniczny, przez jednych chwalony, przez innych zaś surowo ganiony.